Są obok nas cały czas. Wyrastają z chodników, wspinają się po płotach, pęcznieją na drzewach, wiją się po ogrodach. Przyzwyczailiśmy się do ich obecności tak bardzo, że niemal przestaliśmy je zauważać. Rośliny stały się dla nas tłem – dekoracją, pożywieniem, elementem krajobrazu. A przecież ich świat jest znacznie bardziej fascynujący, niż podpowiada codzienna rutyna.
„Patyki, badyle” to książka, która każe spojrzeć na rośliny inaczej. Uważniej. Bez antropomorfizowania, ale też bez przekonania, że są jedynie biernymi organizmami, które po prostu „rosną”. Autorka samotnie przemierza ścieżki natury i zagląda tam, gdzie zwykle nie zaglądamy – do wnętrza roślinnych ciał. Obserwuje ich ruch, reakcje, rany, deformacje i sposoby przetrwania. Zadaje pytania, które z pozoru brzmią prosto, a prowadzą do zaskakująco złożonych odpowiedzi.
Jak poruszają się pędy mięty i dyni? Czy Księżyc rzeczywiście ma wpływ na rośliny? Co wiatr robi koronom drzew? Jak roślina zabliźnia ranę? Dlaczego rośnie krzywo? Skąd bierze się jej niezwykła determinacja, by przetrwać?
Najciekawsze jest to, że „Patyki, badyle” wymyka się jednej kategorii. Jest tu nauka, ale nie ma naukowego zadęcia. Jest fizyka i matematyka, ale jest też filozofia oraz poetycka uważność. Autorka potrafi przejść od Newtona do pojedynczego liścia, od abstrakcyjnego opisu zjawiska do konkretnego, żywego organizmu. Dzięki temu naukowe pytania nie pozostają chłodnymi problemami do rozwiązania. Stają się sposobem patrzenia na świat.
W tej książce szczególnie mocno wybrzmiewa fascynacja formą roślinnego życia. Liść, łodyga czy korzeń przestają być wyłącznie elementami botanicznego schematu. Stają się zapisem procesów, strategii i historii. Roślina „mówi” swoim kształtem – trzeba tylko nauczyć się odczytywać ten język.
To również opowieść o granicach ludzkiego poznania. Jak opisać doświadczenie organizmu, który funkcjonuje zupełnie inaczej niż człowiek? Jak mówić o jego ruchu, bólu, starzeniu się czy śmierci, nie przykładając do niego bezrefleksyjnie ludzkich kategorii? I wreszcie: czy nauka rzeczywiście jest całkowicie obiektywna, skoro zawsze stoi za nią człowiek ze swoim językiem, wyobraźnią i ograniczeniami?
Nowe, poszerzone wydanie książki zostało wzbogacone o dodatkowe teksty i zdjęcia, co jeszcze mocniej pozwala wejść w świat opisywanych organizmów. Fotografie nie są tu jedynie ilustracją. Pomagają zobaczyć to, o czym autorka pisze – detale, których zazwyczaj nie dostrzegamy, patrząc na roślinę z przyzwyczajenia i zbyt dużej odległości.
„Patyki, badyle” to książka dla tych, którzy lubią, gdy literatura otwiera drzwi do rzeczywistości, którą wydawało im się, że dobrze znają. Po jej lekturze zwyczajny spacer może przestać być zwyczajny. Krzak przy drodze, mięta w doniczce czy korona starego drzewa zaczynają wyglądać jak fragmenty ogromnego, wciąż nie do końca poznanego świata.
I chyba właśnie w tym tkwi największa siła tej książki. Nie próbuje na siłę uczłowieczać roślin. Zamiast tego proponuje coś znacznie ciekawszego: spróbować potraktować je poważnie jako odrębne, niezwykle skomplikowane formy życia.
Bo być może problem nie polega na tym, że rośliny nie mają nic do powiedzenia. Być może po prostu zbyt długo nie umieliśmy ich słuchać.
Wydawnictwo Marginesy, Urszula Zajączkowska, Patyki, badyle (wydanie rozszerzone), data premiery: 16 września 2026
Przez 18 lat redaktorka prowadząca fachowych czasopism florystycznych („Katalog Florysty”, „Florysta”, „Kwiaty do Ślubu”, „Ślubne wiązanki i dekoracje” oraz „Florystyka Funeralna”). Autorka kilku tys. artykułów i wywiadów. Pełne bio.
